924 [= RM 129,1]

Muitos a que Deus quis dar mui bon sén

Pero Goterrez

Note

Testo

• 1

  É relativamente frecuente no Cancioneiro da Vaticana a presenza da terminación -us en voces en que é xeral a terminación -os (<muytus>, v. 1; <quatus>, v. 11; <ꝙ̄tus> v. 16); na realidade, esta grafía aparece case exclusivamente en formas verbais de P4 e nomes masculinos plurais. A súa esporádica presenza, limitada aos apógrafos italianos, mostra que é produto do desenvolvemento da abreviatura <9> en posición final, abreviatura herdada do latín, onde funcionaba como desinencia de nominativo nos nomes da segunda declinación, rematados en -us.

• 2

  O sufixo galo-románico -age xa comeza a mostrar indicios de nasalización (e consolidación da consoante nasal) ao longo do corpus, nomeadamente en peage ~ peagen (véxase Glosario, s.v.). No caso de linhage ~ linhagen, a primeira forma aparece sempre en final de verso por cuestións rimáticas, en combinación, entre outras, coa forma verbal trage, ou, como no presente contexto, pola necesaria segmentación da copulativa.

• 3

  Neste verso rexístrase a forma plazer, certamente minoritaria en relación a prazer (véxanse tamén 7.44, 9.1, 20.23, 62.3 102.11, 412.29 e 1624.1, así como a variante de V en 576.2). Esta variante fonética para o tratamento do grupo latino pl- debe ser relacionada coa evolución doutros grupos, como cl- e fl-: estes grupos, para alén do resultado [t͡ʃ], ofrecen, nalgúns vocábulos, a solución rotatizada cr-, pr- e fr- como resultado diverxente; neste sentido, convén insistir na frecuencia con que no territorio galego-portugués alternan as solucións cr-/cl-, pr-/pl- e fr-/fl- pola vacilación fonética [ɾ] ~ [l] nestes grupos. Así, a carón do xeral preito, achamos un caso de pleito (434.13) e mais o sistemático planeta (1340.2, 3, 8, 12 e 27; 1451.23); por súa vez, sendo clerigo forma única, existe vacilación entre clerizia (1340.11, 1497.36) e crerezia ~ crerizia (888.43, 917.3); por último, fronte ao maioritario frol e fror, rexístrase tamén flor (113.15, 517.17, 551.16, 585.1 e 4, 864.19, 866.2), para alén do antropónimo Flores (530.9, 772.10).

• 11

  Nótese o hipérbato, co deslocamento de donas: «essa sei de coraçon ben querer / máis de quantos quiseron ben donas / nen querran ja».

• 13

  O Cancioneiro da Biblioteca Nacional presenta a lección <u’> como un erro por <ñ>, forma abreviada de non que é limitadamente presente no corpus das cantigas: 509.6 e 521.11 en BV; mais rexístrase no Cancioneiro da Vaticana en 544.6, 857.13 e 1447.10 (<ũ> = <ñ>). No Cancioneiro da Ajuda é certamente rara a súa aparición, que só localizamos na abreviación de non no refrán da derradeira estrofa de A 75 (164.24) e mais en A 114 (214.13).
  Por máis que a variante fonética merici conte con tres ocorrencias na prosa galego-portuguesa (Crónica Troiana e Demanda do Santo Graal, cfr. CGPA, s.v. merici, meriçi), interpretamos que a forma subministrada por BV pode deberse a un erro do antígrafo, á vista da maciza aparición da forma mereci no corpus poético (e na prosa).

• 18

  O uso do xerundio introducido pola preposición en é certamente escaso no corpus trobadoresco profano, pois só se localiza noutras duas pasaxes (856.9, 917.1). Porén, é extraordinariamente frecuente na prosa, en todo o tipo de obras durante a Idade Media, pois, como indica Epifânio da Silva Dias, na lingua arcaica «[q]uando o partic. em -ndo designa tempo, hypothese ou condição, pode ser precedido da prepos. em» (Dias 1970: 242).

  Por outra parte, repárese en máis outra aparición do pronome lhi, singular, con valor de plural, tal como acontece até hoxe en parte do territorio galego-portugués.

• 19

  Máis unha vez aparece de modo espurio unha copulativa inicial (en B), tal como a métrica indica (e V rexistra). Neste sentido, existen diversas pasaxes ao longo do corpus en que, a partir do testemuño diverxente dos manuscritos se pode determinar con seguranza o carácter espurio da copulativa, feito que acontece con certa frecuencia, especialmente no inicio do verso. Véxase, entre outros, B vs. A (66.14, 96.10, 128.14, 224.7, 241.22, 306.13, 312.5 E 13), A vs. B (129.28), A vs. BV (1236.10 E 16), B vs. V (429.28, 851.12, 950.7, 1631.7), V vs. B (740.10, 935.6, 1148.9). E noutros casos, a pesar da coincidencia dos testemuños, existen razóns sintácticas, métricas ou doutro tipo que aconsellan a antecitada expunción.

• 20

  Na expresión trobadoresca detéctase a confusión e/ou alternancia vi-oi (veer-oir), como mostran algunhas leccións diverxentes ao longo do corpus. Véxase tamén <oi> A vs. <vy> B (217.7).
  Na presente pasaxe sería posíbel fixar o texto seguindo V, con pleno sentido e con métrica correcta, aínda que un dos tópicos definitorios do xénero da cantiga de amor é precisamente o amor/coita desde a primeira visión da dama:
            pero que nunca del’al entendi
            senon gran sanha, des quand’a oi,
            e mal talante que contra mí ten.