1398 [= RM 125,45]

Roi Queimado morreu con amor

Pero Garcia Burgales

Notas

Texto

• *

  Esta cantiga está incluída no conxunto de composicións escarniñas de Pero Garcia Burgales (UC 1390-1403), feito indicado pola rúbrica que antecede UC 1390: Pero Garcia fez estas cantigas, e son d’escarnh’e de mal dizer.

  A composición é unha sátira literaria contra o trobador Roi Queimado, por tratar nas súas cantigas o tema da morte de amor de forma aparentemente trivial. O tratamento ortodoxo deste tema é frecuente nos cantares de Queimado, mais nun caso polo menos parece ter poder de decisión sobre a propia morte. Tal acontece na cantiga de amor Direi-vos que mi avẽo, mia sennor (UC 247), cuxo refrán, que talvez estea na orixe desta sátira de Pero Garcia Burgales, di: … cuidei / que nunca vos veeria des i / se morress’, e por esto non morri.

• 1

  O trobador Roi Queimado, para alén de cantigas de amigo e de escarnio, é autor de quince cantigas de amor (UC 235-248).

• 5

  Coa excepción de Blasco, todas as edicións resolven a hipometría do verso coa forma quis[o], que, como fezo vs. fez tamén presenta tendencia á alternancia con quis (véxase nota a 106.26). Porén, parece máis axeitada a recuperación da copulativa no inicio do verso, sustentada pola súa frecuente omisión por erro de copia nesa posición, como mostran os abondosos casos en que algún dos manuscritos ofrece a lección correcta: A vs. B (65.29, 117.12, 165.10, 174.12 etc.), B vs. V (424.14, 1195.16 etc.), V vs. B (403.6, 1614.20 etc.). Noutros casos, a métrica e/ou o sentido indica que a copulativa debe ser recuperada (véxase 6.14, 60.27, 103.18, 110.3 e 17, 230.5, 271.5 etc.).
  Neste caso, coa conxunción inicial recupérase o acento na 4ª sílaba, para alén de facer simétrica a construción sintáctica da pasaxe cunha dupla cláusula causal: e por se meter por máis trobador / [e] porque lh’ela non quis ben fazer, / fez-s’el...

• 6

  A variante bisilábica feze, do lat. fēcĭt, con manutención de -e após /dz/ é minoritaria en relación a fez e, mesmo, á variante fezo coa innovadora desinencia -o (cfr. nota a 53.16 e 56.14). Na realidade, feze aparece especialmente cando utilizada co clítico -o/-a, aínda que se rexistra tamén noutros contextos (167.5, 184.16, 260.2, 331.12, 332.2, 479.13, 484.21, 580.13, 1087.8, 1593.9).

• 7

  A forma ordinal tercer constitúe unha variante especial de terceiro que só aparece en posición proclítica (1356.1, 1370.6, 1427.4 e 1587.12), e sempre no sintagma tercer dia, tal como acontece tamén nas Cantigas de Santa Maria¹  en textos prosísticos de teor literario (Crónica Troiana, Miragres de Santiago etc.) e, mesmo, en documentos forais ou tabeliónicos (véxase CGPA, s.v. tercer, terçer): 

  It(em) sobre-la demãda deue auu(er) tercer día se o demãdar o dem[ã]dado τ sse o demãdador o leyxar en ssa u(er)dade o demãdado nõ deue a au(er) p(ra)zo. saluo sse pedír acordo. τ sse ffor p(er) p(re)yto τ demandar [prazo pera morador na] vila deue-o a au(er) de tercer dia τ p(er)a ffora da vila au(er) p(ra)zo de do(us) noue dias. e p(er)a ffora do Reyno de tres noue días (Dos costumes de Santarém, 1294; cf. CIPM); 

  Et mandamos ao dicto Martin Bezerra que faça esto asy outorgar a a dicta sua moller daqui a tercer dia (doc. de 1395; CGPA, ed. González Garcés);  

  que d’oje a tercer dia quitasen todas las prendas que por la dita rason lles foran peñoradas (doc. de 1417; CGPA, ed. Rodríguez González). 

  Na realidade, prodúcese o mesmo proceso evolutivo en certas formas proclíticas de nomes propios, como Suer (forma proclítica de Sueiro), sempre con tendencia á redución fonética perante o apelido; así mesmo, véxase a frecuencia de Outer (Outeiro) en topónimos compostos: Outer de Fumos, Outar de Gistara, Outer de Muas, Outer Rauioso, Outer de Selas, Outer de Vellas (véxase CGPA, s.v. Outer, Outar).
  A súa evolución só se pode explicar a partir da fonotacticamente anómala secuencia final [‘ejɾ] que desemboca nunha monotongación, tal como aconteceu tamén con [‘owɾ] ou [‘owl] (véxase Veiga 1982, 1986; Ferreiro 1999: §23b). Véxase nota a 1624.1.
  Por outra parte, aínda que, en xeral, ao(s) computa metricamente como bisilábico, en todas as ocorrencias de ao nesta cantiga (véxase tamén os vv. 9 e 19), este encontro vocálico é unisilábico (de modo semellante ao que acontece con aa(s), véxase nota a 73.21), como se pode atestar con seguranza noutras pasaxes do corpus (336.8, 455.1, 725.3, 813.12 e 21, 17 e 26, 968.24, 1015.10, 1356.r2 e r4, 1364.1 e 7, 1497.18, 1532.24, 1629.11). Cfr. nota a 73.21.

• 16

  A secuencia <s-l> (e <r-l>) en que está implicada a forma arcaica lo(s) ~ la(s) do identificador (artigo ou pronome) no encontro con mais e con outros vocábulos acabados en -s (ou -r) debe ser lida como [l], independentemente de que a grafía presente a forma máis antiga (véxase tamén nota a 83.21 e 139.2). No corpus trobadoresco profano, o pronome identificador sofre asimilación fonética xeral con diversos elementos lingüísticos (pronomes, adverbios, conxuncións, e con algúns nomes e/ou participios), especialmente con mais e pois. Cfr. nota a 5.10.

• 19

  A segmentación da copulativa en vive realizada por Blasco non é imprescindíbel polas diversas posibilidades de formulación sintáctica do verso.

• 24

  No verso o elemento máis forma parte da locución adverbial ja máis, que neste caso, se integra na máis ampla ja máis ... nunca (véxase UC/Glosario).
  Por outra banda, existen indicios suficientes para considerar que a contaxe bisilábica de máis ~ mais era un feito na lingua trobadoresca, nomeadamente a partir da análise das leccións manuscritas de preto dun centenar de pasaxes que apoian tal consideración métrica (Ferreiro 2016c). A partir deste feito, son desnecesarias as diversas emendas dos editores neste verso ([eu], [mia]), todas inducidas polo aparente problema de hipometría.