453 [= Tav 18,1]
Achei Sanch[a] An[e]s encavalgada

Achei Sanch[a] An[e]s encavalgada
e dix’eu por ela cousa guisada,
ca nunca vi dona peior talhada,
e quige jurar que era mostea;
e vi-a cavalgar per ũa aldeia
e quige jurar que era mostea.
Vi-a cavalgar en ũu seendeiro,
e non ia mig’or’ũu cavaleiro;
santiguei-m’e disse: «Gran foi o palheiro
onde carregaran tan gran mostea».
Vi-a cavalgar per ũa aldeia
e quige jurar que era mostea».
Vi-a cavalgar indo pela rua,
mui ben vistida en cima da mua;
e dix’eu: «Ai velha fududancua,
que me semelhades ora mostea!».
Vi-a cavalgar per ũa aldeia
e quige jurar que era mostea».
 
 
 
 
5
 
 
 
 
10
 
 
 
 
15
 
 
 

Manuscritos


B 458

Edicións


I. Edicións críticas: Lapa (1970 [1965]: 53 [= LPGP 139]); Paredesa (2001: 103); Lopes (2002: 47); Paredesb (2010a: 86); Littera (2016: I, 79-80).
II. Outras edicións: Molteni (1880: 149); Machado & Machado (1950: II, 301-302); Paredes (2010b: 70-71); Callón (2017: II, 25); Rios Milhám (2018b: III, 453).
III. Antoloxías: Fernández Pousa (1951: 17-18); Tavares & Miranda (1987: 345); Ferreiro & Martínez Pereiro (1996c: 50).

Variantes manuscritas


1 encavalgada] entaual gada B   7 cavalgar en ũu seendeiro] caualgirō emuhisse Secudeyro B   8 mig’or’ũu cavaleiro] miguor hūu cauaꝉio B   9 palheiro] palheyrō B   10 carregaran] cayregarā B   11 ũa] hūu a B   13 rua] irua B  

Variantes editoriais


5 e] om. Paredes   7 en ũu seendeiro] con un seu scudeiro Lapa, Paredesa, Paredesb : com um seu ‘scudeiro Lopes, Littera   8 mig’or’ũu] milhor un Lapa, Paredesa, Paredesb : milhor um Lopes, Littera   9 santiguei-m’e] santiaguei-m’e Lopes   10 carregaran] carregaron Lapa, Paredesa, Paredesb : carregarom Lopes, Littera

Paráfrase


(I) Encontrei Sancha Anes montada dacabalo e fixen un comentario axeitado, pois nunca vin unha dona peor feita, e quixen xurar que era unha carrada de palla. Vina cabalgar por unha aldea e quixen xurar que era unha morea de palla.

(II) Vina cabalgar nun rocín e non ía comigo un cabaleiro; santigueime e dixen: «Grande foi o palleiro onde cargaron tan gran carrada de palla». [refrán]

(III) Vina cabalgar indo pola rúa, moi ben vestida en cima da mula, e dixen: «Ai, vella fodida no cu, que me parecedes unha carrada de palla!» [refrán]

Métrica


Esquema métrico: 3 x 10’a 10’a 10’a 10’b 10’B 10’B (= Tav 19:23)

Encontros vocálicos: 4-5 moste·a‿e; 5 ũ·a‿aldeia; 7 u͂͜u; 8 u͂͜u; 11 ũ·a‿aldeia; 17 ũ·a‿aldeia

Notas


Texto
  • *

    Este antirretrato grotesco da «peior talhada» das donas, contemplada cavalgando unha mula, contrasta fortemente coa descrición laudatoria da dama protagonista dunha cantiga de amor heterodoxa de Joan Airas de Santiago (962), que tamén ía cabalgando unha mula e vestida cun luxoso «pres de Cambrai» e cuxa fermosura lle fixo perder a contención cortés ao namorado contemplador.

  • 1

    Sancha Anes é unha personaxe sen localizar.

    O verbo encavalgar, que só volve aparecer en 1362.3 e 1555.26, non parece ter aquí un segundo valor obsceno, en liña co que presenta cavalgar nas cantigas de escarnio.

  • 4

    Unha mostea, que só se rexistra nesta cantiga, significa ‘carrada ou feixe de palla’, indicando o grande volume corporal de Sancha Anes.

  • 5

    Mantemos a copulativa inicial do primeiro verso do refrán da estrofa I, que xa desaparece nos seguintes, porque a episinalefa (mostea‿/‿e) permite absorber a sílaba métrica excedente. Véxase nota a 27.4.

  • 5-6

    Nótese a rima defectuosa -ea / -eia, talvez como produto dunha ‘modernización’ dos copistas na forma aldeia. No entanto, existen outras rimas en que un elemento do par rimante presenta un fonema vocálico acrecentado: azes : [s]iguazes : rapazes : arraizes (489.18-23), ventuira : dura (1403.9-10). Cfr. notas a 104.34-35, 206.4-6, 383.19-20, 427.5-6, 698.5-6 e 1118.10-12.

  • 7

    Interpretamos, conxecturalmente, a deturpada lección <emuhisse Secudeyro>, onde podería intuírse em hũu na secuencia <emuhi>, mentres que a forma seendeiro (‘rocín’, cfr. mua no v. 13) pode tirarse de <sse Secudeyro>, a partir dunha repetición da sílaba inicial (se-) e dos banais erros <c>/<e> e <u>/<n> (véxase seendeiro en 1378.1, 1412.7 e 14); con todo, débese recoñecer que a lectura escudeiro dos precedentes editores tamén é posíbel, aínda que se perde o paralelismo entre as cabalgaduras (seendeiro, v. 7; mua, v. 13) e resulta máis dificultosa a lectura da primeira parte da secuencia manuscrita en causa.

    Sobre u͂u unisilábico véxase nota a 47.20.

  • 7-8

    Para o carácter bisilábico de ũu véxase nota a 114.15.

  • 8

    É errada a versión dos anteriores editores, pois a interpretación mig’or’ũu responde exactamente á lección do manuscrito, coa grafía por que se rexistra moi frecuentemente en BV (<loguar, paguar etc.>).

  • 9

    Santigar (ou santiguar?), pois o manuscrito achega a lección <santiguey>) é ocorrencia única nos textos medievais, en que a forma xeral era santivigar, como evolución normal do lat. sanctificāre (véxase Lorenzo 1975: II, s.v. santigar, santiuigar).
    A presenza da forma apocopada gran fóra do uso proclítico antenominal é absolutamente anómala e non volve rexistrarse no corpus das cantigas nin conseguimos documentala noutro texto antigo máis do que nas afonsinas Cantigas de Santa Maria, se ben sempre en posición rimática: ... ca non poss’ osmar / que quisesse tal afan / prender Deus nen ss’ abaxar, / que el que éste tan gran / se foss’ en corp’ enserrar (CSM 46.46); Os que m’ oen cada dia / e que m’ oyrán, / de grado lles contaria / miragre mui gran / dun bon bispo que avia / en Alverna, ... (CSM 66.10); E dizendo’ aquesto, logo manaman / levaron a don’ a hũa praça gran (CSM 186.61); E levando-os ambos a grand’ affan, / que cada ũu mordia come can, / passaron con eles un rio muy gran / d’ Aguadiana ... (CSM 275.27)1 . Porén, a pesar desta rara forma apocopada, o verso continúa a ser hipermétrico.
    Por outra parte, a voz palheiro, para alén da súa presenza como alcume e/ou apelido, como nome común aparece nalgúns documentos do territorio galego-portugués (véxase CGPA, s.v. paleiro, palleiro, palleyro, palheiro, palheyro).

  • 14

    Sobre vistido, con harmonización vocálica, véxase nota a 460.2.

  • 15

    O adxectivo feminino fududancua ‘sodomizada’ aparece sempre acompañando velha (876.18, 1597.5, 12, 17 e 24) ou, nunha única ocasión, puta (1518.21). A súa forma masculina atéstase moi limitadamente nos textos medievais, onde só achamos unhas poucas ocorrencias, algunhas con resultados de apócope final da base lat. fotūtum ĭn cūlum (cfr. avol ‘avó’, por exemplo): Se alguun omne disser a seu uiçino mãa paraula, traedor, ou seruo, ou fudud’ in cul, ou ceguu sauido, feyra ele una uez cum que quier que tena, e se uiuo ou morto escapar, nulla rem por ende peyte (doc. de 1250, CGPA); Qual quer que [deostar] outro ou lhy disser falso ou trehedor ou fudodinculi ou cornudo ou erege (Ferreira 1987: I, 265); primeiramente chamándolle vilaao, fodidincul, curnudo, priuado, perro treedor, dizéndolle outros deostos et injurias atroçes (doc. de 1423, CGPA); De custum'é que todo home que disser a outro nome deuedado, assi como é fudud'in cul ou llo fududo no cúú, que llo desdiga en Conçello, ca ly mentyo do que ly disse; e sse llo nõ quiser desdizer, pectely iiijor maravidis aaquel a que disse as palauras maas (doc. do século XV, nos foros de Garvão, CGPA); vos por maa puta velha, e eu por villaão fodudo no cuu ca assi quisestes vos (Fernão Lopes, Crónica de D. João I, CGPA).
    A forma feminina fududancua é, pois, a correspondente adecuación xenérica da forma masculina.

  1. ^

    Un resto moderno desa forma gran é testemuñado pola forma plural grais en Fernández Morales (1861: 229): ... os gráis tunos / se esconden ‘n os beiróis como as gayas. No vocabulario final (“Catálogo de las voces del sub dialecto berciano usadas en este libro”) explícase a voz: gráis. pl. del adj. gran.– Grandes”.

Buscar
    Non se atopou ningún resultado