1450 [= RM 118,2]

Mandei pedir noutro dia

Don Pedro de Portugal

Notas

Rúbrica

• A escrita da rúbrica presenta algunhas peculiaridades gráficas que deben ser subliñadas. Así, a utilización de -n- intervocálico para indicar nasalidade vocálica fonolóxica, tal como esporadicamente aparece no corpo das cantigas; desta forma <alaano> de B confronta con <doão> en V, que encobre unha forma alaão, isto é, alão (véxase nota ao v. 2). Por outra parte, é de notar a grafía <g> en <sabugos>, en que <g> perante vogal velar representa o fonema fricativo palatal sonoro, habitualmente representado por <i> ou <j>, ou, mesmo, <y>.
  Os cavaleiros aludidos na rúbrica (Pero Marinho, v. 8; Paai Varela, v. 2), vasalos do Conde de Barcelos, son os irmáns Pero Paez Marinho e Paai Varela, ambos citados nos Livros de Linhagens (Mattoso 1980: II/2, 190), fillos de Joan Varela e Teresa Marinho e pertencentes á liñaxe galega dos Marinho. Véxase Marcenaro & González 2024: s.v. Pai Varela, Pero Marinho₂.

Texto

• 2

  A variación gráfica un / ũu (tamén no v. 11) e algun / algũu rexístrase nun número limitado de contextos, en xeral coa forma un en B fronte a ũu en V: algun <algū> A, <algūu> B (130.15); un <hun> B, <huū> V (938.14, 1324.1 e 2, 1332.4, 1333.1, 1336.1, 1384.2, 1387.18, 1497.32) e <hū> B, <huū> V (1119.3 e 6)¹ , xunto con ũu <huū> B, <hū> V (1641.11); <huū> B, <hun> V (1649.8); <uū> B, <un> V (1663.6).
  Por súa parte, alão, como outras voces terminadas en -ão (e en -ao, nomeadamente mao, véxase nota a 485.20), presenta nos apógrafos italianos a forma gráfica <aāo> ou <āao>, con duplicación vocálica característica destes encontros vocálicos, presente na escrita galego-portuguesa desde os seus inicios e con frecuencia progresiva nos textos finais da Idade Media. De feito, ao longo do corpus das cantigas <-aão>, con algunhas variantes e/ou lapsos de copia, rexístrase en mão (382.21, 461.26, 1118.11, 1314.8, 1387.5), cristão (1119.21), Foão (1338.1), irmão (1118.18), temporão (1471.13), verão (1624.5) vilão (115.30, 1592.5).
  Nótese, por outra parte, a grafía <ll> en Varela, tanto en B (<varella>) como en V (<uarella>), que, alén de se rexistrar en múltiplas ocorrencias de nulho nos apógrafos italianos (especialmente en B), só se acha de forma esporádica como grafía etimolóxica en voces con /l/ procedente, en xeral, da xeminada latina (ali, bailada, castelo, cavalo e cavaleiro, esmola, querelar, vassalo, Vilanansur etc., con especial incidencia en ela, aquela e ele/s), moi esporadicamente na forma do pronome el e mais do artigo el- (<ell> BV no v. 4; véxase nota a 637.2), nalgunha asimilación do artigo ou do pronome (véxanse notas a 6.32 e 918.11) e, finalmente, en voces coa secuencia fonética [ɾl], que é transmitida sistematicamente en BV coa grafía <rll> (véxase nota a 392.9).
  O Diccionario de Autoridades (Real Academia Española 1726-1739) fai unha clarificadora descrición dos alãos: «Espécie de perros mui corpulentos, bravos y generósos, que sirven en las fiestas de toros, para sujetarlos, haciendo pressa en sus oréjas: y en la montería à los ciervos, javalíes, y otras fieras, como tambien para guardar las casas y huertas (...)». Sobre o alão, sempre caracterizado por ser un can moi forte e fero, véxase tamén Montero Curiel (2005: 47-49).

• 7

  Obsérvese o contraste entre a forma Messia da cantiga e Messias, reiteradamente utilizado nas Cantigas de Santa Maria (do lat. tard. Messīas). Esta é a forma que se rexistra tamén na produción prosística, por exemplo na Crónica de D. João I, de Fernão Lopes (CGPA, ed. M. Lopes de Almeida & A. de Magalhães Basto): 

  E quem das cousas que hora eu disser, nom for comtemto, e ficar em sua teemçom, bem mostrara que quer arremedar a perfia dos Judeus, que esperam o Messias que numca hade de viir.

• 10

  A pesar de se teren identificado estas terras co condado de D. Pedro de Barcelos, a referencia aos Marinho, de orixe galega, e ao uso da preposición de, sen o artigo que acompañaria o nome común se se referise ao seu condado, pode apuntar directamente a terras galegas.

• 11

  Mininho, con harmonización vocálica (tamén en 1584.20), é forma concorrente coa xeral meninho (véxase UC/Glosario, s.v.).

• 12

  Eis a forma demostrativa invariábel isto, con vogal tónica /i/, que dispón de escasas ocorrencias, quer como forma simple, quer como forma reforzada, na poesía trobadoresca (véxase 282.16, 246.4, 625.9).

• 15

  A forma foi (tamén no v. 19) é tamén P1 de pretérito de seer (e de ir): a pesar de que en xeral se estabelece unha oposición P1 / P3, fui (< fŭī) / foi (< fŭĭt), pola acción metafónica de -ī final nalgúns pretéritos fortes (cfr. tamén fiz vs. fez, sive vs. seve, tive vs. teve etc.), foi pode ser tamén resultado de P1. De modo análogo, fui aparece esporadicamente como forma de P3 (sen efecto metafónico, por tanto, ou con xeneralización analóxica de unha ou outra persoa).

• 16

  Nótese a variación m(e) B / mi V no encontro co artigo (m’as vs. mi as), que permite optar por unha ou outra variante, por máis que atribuamos prioridade á lección de B, tal como acontece en diversas pasaxes ao longo dos canconeiros no encontro entre CI e CD (624.5, 806.6, 1032.10, 1230.15). Cfr. 239.18 ou 984.14, con lección mi-o e mi-a en A vs. B.

• 17

  A lección de BV, coa copia das dúas formas da conxunción (<ca que> B, <ca q̄> V) mostra con clareza que as conxuncións que e ca son intercambiábeis tanto en función causal como completiva ou integrante. En liñas xerais, existe certa preferencia por ca en A (fronte a BV): 66.6, 84.6 e 15, 92.27, 94.20, 142.28, 166.23, 167.18, 170.10 e 27, 177.14, 178.24, 179.19 e 26, 249.5, 276.r2, 317.16, 320.8, 355.3, 430.13, 812.3, 980.8, 981.19 e 26, 984.6, 995.7. Mais tamén encontramos a preferencia inversa (que A, ca B): 68.19, 84.6, 94.20, 221.9. E, finalmente, aínda entre os propios apógrafos italianos se encontra tal variación: ca B vs. que V (725.22 e 1102.5) e mais nas cantigas 655.14 e 984.r2 en que a primeira versión presenta ca face á segunda con que² .

• 21

  É na edición crítica de Simões que se estabelece a lectura certa deste verso, en face da errada interpretación lapiana.