1452 [= RM 66,7]

Vosso pai na rua

Joan de Gaia

Notas

Rúbrica

• En ambas as rúbricas (inicial e final) aúnanse dous trazos de escrita –tardía– particulares, propios dos dous cancioneiros apógrafos italianos. En primeiro lugar, comparecen, sempre en B, varias formas en que -n- intervocálico representa a nasalidade fonolóxica da vogal (<vilano>, <huna>; <vilaanos, vilano>); en segundo lugar, a tendencia –tamén tardía– á duplicación antietimolóxica de vogais dalgúns hiatos (nomeadamente en -ao e -ão), tanto en B como, sobre todo, en V: <hūua>~<huūa> V, <vilaanos> B, <uilaāos> V, <nicolaao> BV.
  Alén disto, debe ser sinalada con especial énfase a forma refrom, unha forma postrobadoresca que confirma, xunto con outros indicios –sobre todo a forma servidon na rúbrica do primeiro dos lais (UC 1 [B1, L1])–, o xeral carácter tardío das rúbricas explicativas, pois apunta á confusión, que comeza no século XV, dos sufixos e/ou terminacións -ão, -an (refrán > refrón), -on e -õe ~ -ũe (servidõe > servidon).
  Finalmente, canto á fixación do adxectivo que acompaña corpo (cfr. <corpo probo / piolo>), aceptamos (provisoriamente) a proposta de Montero Santalla (2003: 167) á procura da rima con torre, unha vez que o tradicional brioso ou o último probo non cumpre coas necesidades rimáticas.
  Por outra parte, nótese a indicación “Esta cantiga seguiu...” que fai referencia á técnica do seguir, unha das escasas indicacións que, na tradición galego-portuguesa, refiren procedementos compositivos. Esta técnica é tratada na Arte de trobar, que lle dedica todo o capítulo noveno do que sería o fragmentario Título III ás modalidades en que pode elaborarse: «Outra maneira há i en que trobam do<u>s homens a que chamam “seguir”...» (Tavani 1999: 44), isto é, tomando o son doutra cantiga, servíndose dela “palavra por palavra” ou tomando as súas “rimas”. Ademais, a técnica é referida nun reducido número de rúbricas explicativas contidas nos cancioneiros, entre as que destaca a que acompaña a presente cantiga (véxase tamén nota a UC 1373, 1471, 1625)¹ . 
  Dos datos contidos na Arte de trobar, que ofrece un texto particularmente difícil neste punto debido á súa deterioración, e tal e como sinalou Tavani (2002: 276), «depreende-se, apesar de tudo, que a cantiga de seguir é uma espécie de contrafactum, não se tratando, portanto, de um género propriamente dito, caracterizado autonomamente, mas apenas da imitação, em verso –em registo irónico e às vezes especificamente parodista–, de um texto já divulgado, cuja difusão entre o público devia ser bastante ampla para assegurar o reconhecimento imediato do modelo e, portanto, da intenção, quer competitiva quer burlesca e mimética, que movera o autor do arremedo». Nesta obra do profesor italiano ofrécese unha análise detallada da técnica do seguir e dos modos de a executar recollidos na Arte de trobar (ib.: 276-279), elencando os textos que a ilustrarían. Véxase tamén Arbor Aldea (2016c: 965-966).
  Domingos Anes Jardo, capelán-mor e membro do consello de D. Afonso III, foi despois chanceler-mor de D. Denis e bispo de Évora (1283-1289 e, a seguir, bispo de Lisboa (1289-1293). Tal como informa a rúbrica, o rei D. Denis investiu como cabaleiro ao alfaiate do bispo lisboeta, que pasou de Vicente Dominguez a Joan Fernandez de San Nicolao. Véxase Projeto Littera, s.v. Domingos Anes Jardo, e Vilar (2018).

Texto

• 2

  Alén de posesivo, a palabra final sua poderíase entender tamén como a P3 do presente de indicativo do verbo suar (indicaría o carácter plebeo do pai e da estirpe do personaxe satirizado).

• 3

  O vocábulo cos ‘corpo, cintura’ é voz exclusiva da poesía, onde aparece tamén na expresión en cos ‘sen manto, en roupa interior’ (véxase UC/Glosario, s.v. cos). Eis a única ocorrencia nas Cantigas de Santa Maria:

  Demais, non levades arma e ydes assi en cos,
  e com’os mouros son falssos, quiça travarán de vos (CSM 185.45).

• 7

  Fronte ao resultado meo (só en 278.5), na poesía profana a forma meio ‘metade’ (< medium) é transmitida sempre por BV, a funcionar como substantivo ou como adxectivo anteposto, o mesmo que forma parte da loc. prep. en/(e)no meio de (456.4 e 6, 489.14, 1030.14, 1377.14, 1473.9, 1631.13 etc.).

• 7-8

  A episinalefa praça,/‿en evita considerar o verso como hipermétrico.
  A baraça era unha ‘corda’ ou ‘cinta’ (da camisa) (véxase Rodríguez Parada 2019: 139). Cfr. a outra documentación na lingua trobadoresca, nunha cantiga de Joan Garcia de Guilhade:

  [E] de pran non son tan louca
  que ja esse preito faça,
  mais dou-vos esta baraça.