1422 [= RM 79,27]

Joan Fernandiz, mentr’eu vosc’ouver

Joan Soarez Coelho

Notas

Texto

• 1

  Joan Fernandiz é probabelmente o mesmo personaxe que aparece nas cantigas de Martin Soarez (tamén en UC 1388), Joan Soarez Coelho (UC 1422, 1423), Roi Gomez de Briteiros (UC 1562, 1563) e Afons’Eanes do Coton (UC 1627), como Joan Fernandez ou Joan Fernandes.
  Este mouro Joan Fernandiz, un personaxe ligado ao mundo musulmán en todas as cantigas do ciclo, non foi até agora identificado con ningunha figura histórica coñecida, a pesar das suxestións do Projeto Littera (s.v. João Fernandes). Véxase tamén Barbieri (1999b) e Marcenaro & González (2024, s.v. Johan Fernandez₂).
  Nótese, ademais, a convivencia dos dous resultados iniciais do sufixo patronímico -ĭcī, conforme actuase ou non a metafonía por -ī final (> -iz / -ez), que, por súa vez, aínda concorren coa forma Fernandes (véxase nota a 1388.1).

• 4

  Talvez foi a presenza de eu nos vv. 1, 2 e 3 desta estrofa a que provocou a súa intromisión neste v. 4, hipermétrico en todas as edicións, que fai necesaria a expunción do pronome, con frecuencia espuriamente introducido no texto das cantigas; por exemplo, así se verifica nos apógrafos italianos (B vs. A: 74.5, 85.16, 177.9, 282.10, 306.9; BV vs. A: 420.14 e 17; V vs. B: 1597.1), mais tamén, por exemplo, nunha ocasión en A (vs. B), en 228.7.

• 5

  O verbo foder (do lat. futuere), voz escatolóxica reiterada no v. 18, tal como outros termos pertencentes ao ámbito sexual (caralho, cono, peer etc.) non parece ter abandonado o ámbito da oralidade para o texto escrito, agás nas cantigas satíricas, única produción en que o achamos. Non obstante, o verbo foder é a voz deste ámbito máis representada nos escarnios, con máis de 100 rexistros (incluídos os participios e formas substantivadas e excluíndo outras formas derivadas) pertencentes a 17 autores, en 31 cantigas: Afons’Eanes do Coton (UC 1589, 1591, 1598), Afonso X (UC 491), Airas Perez Vuitoron (UC 1495), A. Gomez (UC 877), Estevan da Guarda (UC 1334, 1335), Fernand’Esquio (UC 1614), Joan Garcia de Guilhade (UC 1508, 1509, 1510, 1511), Joan Servando (UC 1440), Joan Soarez Coelho (UC 1419, 1422, 1426, 1427, 1435), Joan Vaasquiz de Talaveira (UC 1567), Martin Moxa (UC 919), Martin Soarez (UC 1376, 1386), Meen Rodriguez de Briteiros (UC 1347), Pero da Ponte (UC 1638, 1651, 1659), Pero Garcia Burgales (UC 1394, 1395), Pero Martiiz (UC 1430), Vaasco Perez Pardal (UC 1525).
  Alén da lírica profana é certamente extraordinaria a aparición do verbo noutro tipo de textos. É significativo que tamén se rexistre nunha composición escarniña do Cancioneiro Geral de Garcia de Resende (Dias 2003: VI, s.v. foder):

  diz que tu,
  quando naceo Barzabu,
  eras ja diabo feito.
  E que jaa entam fodias
  e ias contr’òs inimigos.

  En textos alleos á poesía, só atestamos o verbo nunha pasaxe de Fernão Lopes na Crónica de D. Fernando que debe recoller un proverbio: e dizam-lhe alguus que juras de foder nom eram pera creer (cfr. CdP, s.v.).

• 7

  É relativamente frecuente a omisión da copulativa inicial de estrofa (e de verso) ou de fiinda nos manuscritos, feito que nos permite neste caso restaurar a isometría versal. Casos semellantes, en fiindas, documéntanse en 274.19, 287.19, 398.22, 527.19, 578.19, 581.19, 633.22, 841.19, 1020.19, 1051.19, 1057.19. Deste modo, transparece a locución conxuntiva e pero, de valor concesivo (‘aínda que’), de uso regular ao longo de corpus –cómpre sinalar, non obstante, que en bastantes ocasións é posíbel optar entre e pero ou a secuencia de copulativa + adversativa (e, pero).

• 11

  En face da presente atestación de ladinho, onde o contexto leva para ‘arteiro, astuto, raposeiro’, acepción presente en ladino na lingua moderna, existen abondosas documentacións de ladinho nos textos medievais, evolución do lat. latīnum, sempre aplicado aos xudeus hispánicos. Véxase este uso na tradución da Confessio Amantis: 

  Mas, se tu quiseres saber dos ladinhos que em esta nossa comarca forom trabalhosos e virtuosos, Carmente, per seu engenho screveu as primeiras cartas em latim, de que a linguagem romãa primeiramente ouve seu começo (...) E bem assi, outros sabedores ladinhos de seu proprio studo, com gram trabalho em scollas, screverom livros per modos desvairados (Faccon 2012: 463).

• 12

  A reintegración do artigo con vossa molher vén indicada pola súa presenza no mesmo sintagma nos vv. 6 e 15.

• 17

  En face das varias reintegracións vocálicas das anteriores edicións, semella máis acaído restaurar a expresión formularia con per quanto + aprender, saber..., tal como se rexistra con frecuencia no corpus profano:

  De gran coita faz gran lezer
  Deus, per quant’eu entendo e sei (908.2);

                     des i, nunca m’errou
  des que meu fui, per quant’eu aprendi (1004.18);

  devian-se deste mundo a perder
  quand’el morreu, per quant’eu vi e sei (1119.25);

  E sei, Don Fernando, per quant’aprendi:
  non poderedes esta dona aver (1580.15).